Antelope ve EOSIO: EOS’un yazılımı nasıl topluluğun eline geçti?

6 dk okuma

EOSIO nedir?

EOSIO’nun vaadi, internet ölçeğinde uygulamaları kaldırabilecek bir altyapıydı: yarım saniyelik bloklar, kullanıcıdan işlem ücreti almayan bir kaynak modeli, okunabilir hesap adları ve hesap düzeyinde izin yönetimi. Bu özellikler bugün de EOS’un (Vaulta) temelini oluşturuyor. Ancak yazılımın sahibi tek bir şirket olduğu için, şirketin önceliği değiştiğinde ağın geleceği de belirsizleşti.

Block.one, 2017–2018’deki bir yıllık ICO’da yaklaşık 4,1 milyar dolar topladı ve 2021’de Bullish adlı bir borsa başlattı. Aynı dönemde EOSIO geliştirmesini bıraktı. Topluluğun gözünde bu, ağın sahipsiz kalması demekti. Bu dönemin ayrıntılarını EOS tarihçesi sayfasında bulabilirsiniz.

Antelope nasıl doğdu?

2021’de kurulan EOS Network Foundation (ENF, bugün Vaulta Foundation), yazılımı topluluk eline almak için EOSIO+ adlı bir çalışma grubu oluşturdu. 2022’de EOSIO’nun bir çatalı geliştirilmeye başlandı; kod adı “Mandel” idi. Mart 2022’de EOS ve Telos (24 Mart), ardından WAX ve UX Network (31 Mart) bu çabayı destekleyen bir koalisyon kurdu.

17 Ağustos 2022’de çatal Antelope adını aldı. İlk düğüm yazılımı Leap 3.1 oldu. Antelope, EOSIO 2.0 tabanlıydı ve 2.1 ile 2.2 sürümlerinden parçalar içeriyordu. 21 Eylül 2022’de blok üreticileri koordineli bir hard fork ile Leap 3.1’i EOS ana ağında etkinleştirdi. Bu adım, EOS’un Block.one’a olan teknik bağımlılığını fiilen sona erdirdi.

EOS güncellemeleri: Zaman çizelgesi

Aşağıdaki çizelge, EOSIO’dan bugüne EOS ağının teknik dönüm noktalarını gösteriyor.

1. Haziran 2018EOS ana ağı açıldı

   Block.one’ın EOSIO yazılımıyla. Zincirin ilk bloğunun zaman damgası 8 Haziran 2018.

2. 2021Block.one geliştirmeyi bıraktı

   ENF kuruldu ve EOSIO+ çalışma grubu oluşturuldu. Nisan 2021’de CPU/NET için PowerUp modeli devreye girdi.

3. Mart 2022Koalisyon

   EOS ve Telos, ardından WAX ve UX Network ortak geliştirme koalisyonuna katıldı. Çatalın kod adı “Mandel”.

4. Ağustos 2022Antelope adı

   Çatal Antelope adını aldı, ilk düğüm yazılımı Leap 3.1.

5. 21 Eylül 2022Leap 3.1 EOS’ta aktif

   Hard fork ile EOS, Antelope protokolüne geçti.

6. Nisan 2023Leap 4.0 ve EOS EVM

   Leap 4.0 çok iş parçacıklı (multi-threading) performans iyileştirmeleri getirdi. 14 Nisan 2023’te EOS EVM ana ağ betası açıldı.

7. 2024 başıLeap 5.0

   Savanna’nın temeli olan BLS protokol özelliği ilk kez bu sürümle geldi.

8. Eylül 2024Spring 1.0 ve Savanna

   Spring 1.0 kararlı sürümü Eylül başında yayınlandı; 25 Eylül 2024’te Savanna EOS ana ağında etkinleşti.

9. 2025Spring 1.1 / 1.2 ve Vaulta

   Spring 1.2.0 Haziran 2025’te yayınlandı, Temmuz 2025’ten itibaren Spring 2.0 geliştirme sürümleri çıktı. Mayıs 2025’te EOS → A takası başladı; Ekim 2025’te EOS EVM kapatıldı.

Leap 4 ve Leap 5: Performans ve BLS

Antelope’a geçişten sonraki ilk büyük adım Leap 4.0 oldu (Nisan 2023). Bu sürüm, düğüm yazılımının bazı işleri paralel iş parçacıklarında yürütmesini sağlayarak performansı artırdı. Kullanıcı tarafında doğrudan görülen bir değişiklik değildi, ama ağın işlem kapasitesi ve API düğümlerinin dayanıklılığı için önemliydi.

Leap 5.0 (2024 başı) ise geleceğe yönelik bir altyapı adımıydı: BLS imza şemasını protokol özelliği olarak ekledi. BLS’nin özelliği, birçok imzanın tek bir küçük imzada birleştirilebilmesi. Bu, 21 blok üreticisinin her blok için ayrı ayrı oy vermesini ekonomik hâle getiren teknik ön koşuldu ve Savanna’nın önünü açtı.

Sık duyulan “Leap 6’nın adı Spring olarak değiştirildi” iddiasını resmî kaynaklarda doğrulayamadık. Kesin olan şu: Spring, Leap’in ardından gelen ve bugün EOS ana ağını çalıştıran düğüm yazılımıdır.

Spring ve Savanna: 1 saniyelik kesinlik

EOS’un DPoS modeli bloklar için hızlıydı ama kesinlik (finality) için yavaştı. Bir bloğun geri döndürülemez kabul edilmesi yaklaşık 3 dakika sürüyordu. Borsalar ve köprüler, bir yatırmayı kabul etmeden önce bu süreyi beklemek zorundaydı.

Savanna bu durumu değiştirdi. İlk 21 blok üreticisi artık aynı zamanda finalizer: her bloğa BLS imzasıyla oy veriyor ve 21’in 15’i onayladığında blok kesinleşiyor. Spring 1.0 sürüm notlarına göre kesinlik, olağan ağ koşullarında 3 dakikadan 1 saniyeye indi. Vaulta da bunu “deterministik kesinlik, reorg yok” şeklinde tanımlıyor. Zincir verilerinde son geri döndürülemez blok, en son bloğun yalnızca 2 blok gerisindeydi; 0,5 saniyelik bloklarla bu yaklaşık 1 saniye eder.

Geçiş süreci de dikkat çekiciydi: blok üreticileri önce Spring 1.0’a geçti, BLS finalizer anahtarlarını kaydetti, bir “devam/dur” oylaması yaptı ve switchtosvnn işlemini çoklu imzayla çalıştırdı. Bu mekanizmanın detayları DPoS ve blok üreticileri sayfasında.

EOS EVM: Kısa ömürlü bir deney

Antelope döneminin dikkat çeken projelerinden biri EOS EVM idi. 14 Nisan 2023’te ana ağ betası açılan bu katman, EOS üzerinde bir akıllı sözleşme olarak çalışan, Ethereum ile uyumlu bir ortamdı. Geliştiriciler MetaMask, Hardhat ve Solidity gibi tanıdık araçlarla EOS üzerinde uygulama yazabiliyordu. Zincir kimliği 17777 idi ve gas token’ı olarak EOS kullanılıyordu.

Ancak beklenen ilgi gelmedi. Vaulta, Eylül 2025’teki blok üreticisi toplantısının ardından EVM desteğini 8 Ekim 2025’te sonlandırdı ve kullanıcıları exSat’ın XSAT EVM’ine yönlendirdi. Eski explorer ve köprü adresleri artık çözümlenmiyor; DefiLlama’da EOS EVM’in kilitli değeri sıfır görünüyor. Bugün EOS EVM yalnızca tarihsel bir not. EVM üzerinde çalışan eski DEX’lerin durumunu EOS dApp rehberimizde işaretledik.

Antelope ve Vaulta: Değişen ne, değişmeyen ne?

2025’teki Vaulta dönüşümü bir yazılım çatallanması değil, bir marka ve token değişikliği. Zincir kimliği, hesaplar ve sözleşmeler aynı kaldı; ağ hâlâ Antelope protokolü ve Spring düğüm yazılımıyla çalışıyor. Yeni olan, A token’ını çıkaran ve sistem işlemlerini sarmalayan core.vaulta sözleşmesi. Arka planda sistem sözleşmesi hâlâ EOS cinsinden muhasebe yapıyor; core.vaulta, RAM alımı, staking ve oylama gibi işlemleri A ile yapılabilir kılıyor.

Geliştirici dokümantasyonu da bu değişikliği yansıtıyor: eski docs.eosnetwork.com adresi yerine artık docs.vaulta.com kullanılıyor ve dokümanlarda “EOS” yerine “Vaulta”, token için “A” yazıyor. Antelope’un kaynak kodu ise github.com/AntelopeIO altında geliştirilmeye devam ediyor.

Antelope’un teknik temelleri: Rakamlarla

Antelope’u diğer blockchain’lerden ayıran özellikleri somut rakamlarla özetleyelim. Değerler, Spring kaynak kodundan ve ana ağın canlı parametrelerinden alındı.

• Blok süresi: 500 milisaniye. Her üretici sırası geldiğinde art arda 12 blok üretir.
• Blok başına CPU sınırı: 200.000 mikrosaniye; tek bir işlem en fazla 150.000 µs, en az 100 µs CPU olarak faturalandırılır.
• Blok başına NET sınırı: 1 MiB.
• Teorik kapasite: Bu sınırlardan hesaplandığında saniyede yaklaşık 4.000 işlem. Bu bir türetilmiş üst sınır; ağın gerçek yükü son örneklemde saniyede yaklaşık 13 işlem civarındaydı.
• Hesap ve izin modeli: 12 karakterlik okunabilir hesap adları, owner/active izinleri ve yerleşik çoklu imza.

Sistem sözleşmeleri de Antelope döneminde hızlı değişti. 2024–2025 arasındaki sürümlerle RAM transferi ve yakımı, ücret stratejileri, 2,1 milyar arz tavanı, REX 2.0 staking modeli, Savanna için finalizer anahtar işlemleri, RAM hediye etme (giftram) ve son olarak A token’ı için core.vaulta desteği eklendi. Staking tarafındaki değişiklikleri EOS staking rehberinde anlattık.

Antelope ailesindeki diğer zincirler

Antelope’u yalnızca EOS kullanmıyor. antelope.io’ya göre protokolün arkasında EOS Network (Vaulta), Telos, WAX ve UX Network var. Bu ortaklık kullanıcıya birkaç pratik avantaj sağlıyor:

• Ortak cüzdanlar: Anchor, Vaulta’nın yanında WAX ve Telos’u da destekliyor; Wombat da EOS, WAX ve Telos için hesap açtırıyordu.
• Ortak standartlar: AtomicAssets NFT standardı hem WAX’ta hem Vaulta’da kullanılıyor; AtomicHub’ın Vaulta sürümü vaulta.atomichub.io adresinde.
• Taşınabilir uygulamalar: Prospectors gibi oyunlar hem Vaulta’da hem WAX’ta çalışıyor. Buna karşılık bazı projeler (örneğin Novopangea) yalnızca WAX’ta.

Ortak yazılım, güvenlik açıklarının ve iyileştirmelerin birden fazla zincir tarafından paylaşılması anlamına da geliyor. Spring gibi büyük sürümler koalisyon içinde test edilip her zincirin kendi blok üreticilerinin onayıyla devreye alınıyor.

Kullanıcı olarak bilmeniz gerekenler

• Güncellemeler otomatik: Leap, Spring ve Savanna gibi protokol güncellemeleri blok üreticileri tarafından yapılır. Hesabınızda bir şey değiştirmeniz gerekmez.
• Tek kullanıcı adımı: takas. Elinizde eski EOS varsa 1:1 oranla A’ya çevirmeniz yeterli; son tarih yok.
• Cüzdan uyumu: Antelope uyumlu cüzdanlar (özellikle Anchor) Vaulta’yı destekliyor.
• Kaynak modeli aynı: RAM, CPU ve NET mantığı değişmedi; ayrıntılar EOS RAM, CPU ve NET rehberinde.

Hız rakamlarını Bitcoin ve Ethereum ile karşılaştırmak isterseniz EOS, Ethereum ve Bitcoin karşılaştırması sayfamızdaki TPS göstergesine bakabilirsiniz. EOS’un temel kavramlarına yeniyseniz EOS nedir? rehberiyle başlamanızı öneririz.

Sık sorulan sorular

eoscoin.org bağımsız bir inceleme ve bilgi sitesidir. Buradaki içerikler finansal, yatırım veya hukuki tavsiye değildir. Kripto varlıklar yüksek oynaklık taşır; karar vermeden önce kendi araştırmanızı yapın. Sorumluluk reddi · Hakkımızda