EOS sözlüğü: en çok karşılaşılan terimler ve anlamları

7 dk okuma

Bu sözlük nasıl kullanılır?

EOS hakkında bir haber okurken ya da cüzdanınızda bir uyarıyla karşılaştığınızda anlamadığınız bir terimi burada arayabilirsiniz. Terimleri Türk alfabesine göre gruplara ayırdık. İngilizce karşılığı yaygın kullanılan kavramlarda parantez içinde orijinal terimi de verdik; çünkü cüzdanlar ve borsalar çoğunlukla İngilizce terimleri kullanıyor.

Önce en sık karşılaşacağınız altı kavramı tek tabloda özetleyelim:

A – B

A (token)

Vaulta ağının yerel token’ının yeni sembolü. 14 Mayıs 2025’ten itibaren EOS token’ları 1:1 oranla A’ya çevrilebiliyor. Maksimum arz 2,1 milyar. Kaynak almak, stake etmek, oy vermek ve dApp’lerde ödeme yapmak için kullanılır.

Akıllı sözleşme (smart contract)

Zincir üzerinde çalışan ve önceden belirlenmiş kurallara göre otomatik işlem yapan program. EOS’ta akıllı sözleşmeler bir hesaba yüklenir; örneğin A token’ının sözleşmesi core.vaulta hesabında çalışır.

Anchor

Greymass tarafından geliştirilen, kendi anahtarınızı kontrol ettiğiniz EOS (Vaulta) cüzdanı. Tarayıcı, mobil ve masaüstü sürümleri var; Google veya Apple girişiyle ücretsiz hesap açılmasına izin veriyor. Kurulum: Anchor Wallet rehberi.

Antelope

EOS’un bugün üzerinde çalıştığı açık kaynaklı blockchain protokolü. 2022’de topluluk, Block.one’ın EOSIO yazılımını çatallayarak Antelope’u oluşturdu. EOS’un yanı sıra Telos, WAX ve UX Network de bu protokolü destekliyor. Ayrıntılar: Antelope ve EOSIO.

Bancor algoritması

EOS’taki RAM fiyatını belirleyen otomatik piyasa formülü. Ağda boş RAM azaldıkça fiyat yükselir, arttıkça düşer. Her RAM alım ve satımında %0,5 ücret kesilir.

Blok üreticisi (Block Producer, BP)

Ağda blokları üreten ve işlemleri doğrulayan sunucu operatörü. Token sahiplerinin oylarıyla seçilen ilk 21 üretici aktif olarak blok üretir; her biri sırası geldiğinde art arda 12 blok, yani 6 saniyelik bir dilim üretir. 22. sıradan sonrakiler yedek üreticidir.

BLS imzası

Birçok imzanın tek bir imzada verimli biçimde birleştirilmesini sağlayan kriptografik yöntem. Savanna konsensüsünde blok üreticileri her bloğu BLS imzalarıyla onaylar; bu sayede kesinlik yaklaşık 1 saniyeye indi.

Block.one

EOSIO yazılımını geliştiren ve 2017–2018’de EOS ICO’sunu yürüten şirket. 2019’da SEC ile 24 milyon dolarlık bir uzlaşmaya vardı. Ağ üzerindeki teknik etkisi 2022’deki Antelope çatallanmasıyla sona erdi.

C – D

core.vaulta

A token’ını çıkaran sözleşme hesabı. Üç işi birden yapar: A’nın token sözleşmesidir, EOS → A takasını gerçekleştirir ve RAM alma, staking, oy verme gibi sistem eylemlerinin A ile yapılabilmesini sağlar.

CPU

Bir işlemin işlemcide harcadığı süre; mikrosaniye cinsinden ölçülür. Basit bir transfer yaklaşık 100–300 mikrosaniye CPU harcar. CPU, PowerUp ile 1 günlüğüne kiralanır ya da uygulamalar tarafından kullanıcı adına karşılanır.

dApp (merkeziyetsiz uygulama)

Arka planında blockchain üzerindeki akıllı sözleşmelerle çalışan uygulama: DEX’ler, oyunlar, NFT pazaryerleri. Aktif EOS uygulamalarının listesi: EOS dApp rehberi.

DEX (merkeziyetsiz borsa)

Kullanıcıların token’larını doğrudan kendi cüzdanlarından, bir şirkete emanet etmeden takas ettiği platform. EOS’taki örnekler: Alcor Exchange, Defibox.

DPoS (Delegated Proof of Stake)

Token sahiplerinin, stake ettikleri miktar oranında blok üreticilerini seçtiği konsensüs modeli. EOS’ta her hesap en fazla 30 üreticiye oy verebilir. Ayrıntılar: DPoS ve blok üreticileri.

E – G

ENF / Vaulta Foundation

Ağustos 2021’de kurulan EOS Network Foundation, ekosistemin geliştirme, fonlama ve pazarlama faaliyetlerini koordine eden kâr amacı gütmeyen vakıf. Rebrand’le birlikte Vaulta Foundation adıyla anılıyor. Blok üreticilerinin onayladığı zincir üstü fonlarla finanse edilir.

eosio.token

Eski EOS token’ının sözleşmesi. Takas edilmemiş EOS bakiyeleri hâlâ burada görünür. Sistem sözleşmesi iç muhasebesinde EOS’u kullanmaya devam ediyor.

EOS EVM

Nisan 2023’te açılan, Ethereum uyumlu akıllı sözleşmeleri EOS üzerinde çalıştıran katman. Ekim 2025’te kullanımdan kaldırıldı; bugün yalnızca tarihsel bir terim.

exSat

EOS ekosisteminde geliştirilen ve Bitcoin’in UTXO verisini Vaulta’ya taşıyan “docking layer”. 2024 sonunda yayına girdi ve Vaulta’nın Bitcoin stratejisinin merkezinde yer alıyor.

Finalizer

Savanna konsensüsünde blokları oylayan taraf. Aktif 21 blok üreticisi aynı zamanda finalizer’dır; 21’den 15’i bir bloğu onayladığında blok kesinleşir.

Genesis blok

Bir blockchain’in ilk bloğu. EOS’un genesis bloğunun zaman damgası 8 Haziran 2018’dir ve Vaulta rebrand’inden sonra da aynı zincir devam ediyor.

giftram

2025’te sistem sözleşmesine eklenen eylem. Yeni kullanıcıları ağa alan servislerin, kullanıcılara geri alınabilir şekilde RAM “hediye etmesini” sağlar.

H – K

Halving (yarılanma)

Yeni token dağıtım hızının belirli aralıklarla yarıya inmesi. EOS’ta sürekli enflasyon oranı her dört yılda bir yarılanır; bir sonraki yarılanma 1 Haziran 2028’de. Ayrıntılar: EOS arz ve tokenomi.

Hesap adı

EOS’ta adres yerine kullanılan okunabilir kimlik. En fazla 12 karakter; küçük harfler (a–z), 1–5 arası rakamlar ve nokta içerebilir. Rakamla veya noktayla başlayamaz. Yeni bir hesap yaklaşık 3 KB RAM gerektirir.

Hyperion

EOS işlem geçmişini sorgulamak için kullanılan açık kaynaklı geçmiş API’si. Blok gezginleri ve cüzdanlar, bir hesabın geçmiş işlemlerini göstermek için Hyperion düğümlerini kullanır. Bkz. EOS explorer.

ICO (ilk token satışı)

Bir projenin token’larını halka satarak fon toplaması. EOS’un ICO’su Haziran 2017–Haziran 2018 arasında sürdü; 900 milyon token satıldı ve yaklaşık 4,1 milyar dolar toplandı.

İzinler: owner ve active

Her EOS hesabında iki zorunlu izin bulunur. Owner en üst yetkidir ve diğer anahtarları değiştirebilir; active günlük işlemler için kullanılır. Active’in altında belirli eylemlere bağlı özel izinler tanımlanabilir. Owner anahtarını çevrimdışı saklamak en iyi uygulamadır.

Kaynak modeli

EOS’ta işlem başına ücret yerine kullanılan sistem: RAM satın alınır, CPU ve NET kiralanır. Kaynak maliyetini kullanıcı yerine uygulama da üstlenebilir; bu yüzden birçok EOS uygulaması kullanıcı için “ücretsiz” görünür.

Kesinlik (finality)

Bir işlemin geri alınamaz hâle gelmesi. EOS’ta Eylül 2024’teki Savanna güncellemesinden bu yana kesinlik tipik koşullarda yaklaşık 1 saniye; öncesinde yaklaşık 3 dakikaydı.

L – O

Leap

Antelope protokolünün ilk düğüm yazılımı. Leap 3.1, 21 Eylül 2022’de EOS’ta etkinleşti; Leap 4.0 ve 5.0 sürümleri performans ve BLS altyapısı getirdi. Yerini Spring yazılımı aldı.

LIB (Last Irreversible Block)

Kesinleşmiş son blok. Explorer’larda “son blok” ile “kesinleşen blok” arasındaki fark, ağın kesinlik süresini gösterir; Savanna’dan bu yana bu fark genellikle sadece birkaç bloktur.

Memo

Transferlere eklenen kısa not alanı. Borsalar, tek bir hesaba gelen yatırımları kullanıcılara dağıtmak için memo kodu kullanır. Borsaya gönderim yaparken memo’yu unutmak, paranın hesabınıza yansımamasına yol açabilir.

Multisig (msig)

Bir işlemin geçerli olması için birden fazla anahtarın onayını gerektiren yapı. EOS’ta protokol düzeyinde desteklenir; protokol değişiklikleri 21 blok üreticisinden 15’inin multisig onayıyla yapılır.

NET

Bir işlemin ağda kapladığı bant genişliği; bayt cinsinden ölçülür. Basit bir transfer yaklaşık 150 bayt NET kullanır. CPU gibi PowerUp ile kiralanır.

Oy verme ve proxy

Stake eden hesaplar 30’a kadar blok üreticisine oy verebilir. Oy vermeyi kendisi yapmak istemeyenler oylarını bir “proxy”ye devredebilir; proxy, onların adına üretici seçer.

Oy ağırlığı ve yenileme

EOS’ta yeni verilen oylar, eski oylara göre zamanla daha ağır basar; pratikte eski oylar yılda yaklaşık yarı yarıya göreli ağırlık kaybeder. Bu yüzden oyların düzenli olarak yenilenmesi önerilir.

P – R

PowerUp

Nisan 2021’den beri CPU ve NET kaynaklarının 1 günlüğüne kiralandığı sistem. Fiyat, ağın kullanım oranına göre değişir; ağ boşken çok düşüktür. En küçük PowerUp ücreti 0,0001 A’dır.

Premium hesap adı

12 karakterden kısa veya özel uzantılı hesap adları. Örneğin .bar uzantısının sahibi olan hesap, isim.bar gibi adları oluşturabilir. Kısa adlar zincir üstü açık artırmayla (bidname) satılır.

RAM

Zincirde kalıcı olarak tutulan veri için gereken depolama alanı: bakiyeler, sözleşme kodları, tablo satırları. RAM satın alınır, sahibi olunur ve gerektiğinde sisteme geri satılabilir. Ağın toplam RAM kapasitesi yaklaşık 390 GiB.

ramtransfer ve ramburn

2024’te eklenen sistem eylemleri. ramtransfer, kullanılmayan RAM’in hesaplar arasında ücretsiz aktarılmasını; ramburn ise RAM’in kalıcı olarak eosio.null hesabına gönderilmesini sağlar.

REX

Ağın yerel staking havuzu. Token’larınızı REX’e yatırdığınızda devredilemeyen REX payları alırsınız; staking ödülleri havuza aktarıldıkça bu payların değeri artar. Temmuz 2024’ten beri REX 2.0 kullanılıyor. Ayrıntılar: EOS staking rehberi.

S – Z

Savanna

25 Eylül 2024’te EOS ana ağında etkinleşen konsensüs algoritması. Blok üreticileri her bloğu BLS imzalarıyla oylar ve 15/21 onayla blok kesinleşir. Sonuç: yaklaşık 1 saniyelik kesinlik.

Spring

Leap’in ardından gelen ve bugün EOS ağını çalıştıran düğüm yazılımı. Spring 1.0, Eylül 2024’te Savanna’yı getirdi; yazılım AntelopeIO GitHub deposunda geliştiriliyor.

Staking

Token’ları belirli bir süre kilitleyerek ağın ödül rezervinden pay almak. EOS’ta staking REX üzerinden yapılır ve stake’i çözmek 21 gün sürer. EOS madenciliği yoktur; token kazanmanın protokol düzeyindeki yolu staking’dir.

Subjektif faturalama (subjective billing)

Blok üreticilerinin, başarısız işlemler için de CPU/NET tüketimini hesaba katarak spam’i engellemesi. Bu kayıt zincire yazılmaz; her üretici kendi düğümünde uygular.

Takas (swap)

EOS’un 1:1 oranla A’ya çevrilmesi. 14 Mayıs 2025’te başladı, EOS → A yönü için son tarih yok. Resmî arayüz Unicove üzerinde. Rehber: EOS → A takası.

TPS (saniyedeki işlem sayısı)

Bir ağın saniyede işleyebildiği işlem sayısı. EOS’un teorik kapasitesi zincir parametrelerinden yaklaşık 4.000 TPS olarak hesaplanır; gerçek yük çok daha düşüktür. Karşılaştırma: EOS, Ethereum ve Bitcoin.

Unicove

Greymass’in geliştirdiği web portalı ve blok gezgini; Vaulta’nın resmî sitesinden “portal” olarak bağlantı veriliyor. Bakiye görüntüleme, gönderme, takas, staking ve RAM işlemleri için kullanılır. Kendisi bir cüzdan değildir; Anchor gibi bir cüzdanla bağlanırsınız.

Vaulta

EOS ağının 18 Mart 2025’te duyurulan yeni adı. Zincir, hesaplar ve sözleşmeler aynı kaldı; token sembolü EOS’tan A’ya geçti. Ağ kendini “Web3 bankacılığı” altyapısı olarak konumlandırıyor. Ayrıntılar: EOS neden Vaulta oldu?

WharfKit

dApp’lerin kullanıcı cüzdanlarına bağlanması için kullanılan geliştirici kütüphanesi. Bir EOS uygulamasında “Login” düğmesine bastığınızda arka planda genellikle WharfKit çalışır.

Wombat

Oyun ve NFT odaklı, kendi anahtarınızı kontrol ettiğiniz çok zincirli cüzdan. EOS için ücretsiz hesap oluşturma desteğiyle bilinir. İnceleme: Wombat Wallet.

WRAM

RAM’in token biçimine sarılmış hâli. 2024’te tanıtılan WRAM sayesinde RAM, borsalarda ve DEX’lerde alınıp satılabilen bir varlığa dönüştü.

Sık sorulan sorular

eoscoin.org bağımsız bir inceleme ve bilgi sitesidir. Buradaki içerikler finansal, yatırım veya hukuki tavsiye değildir. Kripto varlıklar yüksek oynaklık taşır; karar vermeden önce kendi araştırmanızı yapın. Sorumluluk reddi · Hakkımızda